هیچ محصولی در سبدخرید نیست.
درس هفتم مدیریت استراتژیک: باورهای غلط استراتژی و فرایندها
احسان عابدیخیلیا فکر میکنن موفق شدن تو کسبوکار یه جور راز مگوئه، مثل فرمول کوکاکولا که فقط دو نفر تو دنیا ازش خبر دارن و تو گاوصندوق نگهش میدارن! ولی واقعیت اینه که اونقدرا هم ماجرا رمزآلود نیست. امروز میخوام یه زاویه دیگه بهش نگاه کنیم، با یه چیزی که اسمش رو گذاشتم فلسفه نوتلا. نوتلا چی میگه؟ میگه گاهی فرمول موفقیت جلوی چشم همهست، اما رمز اصلی تو «درست اجرا کردنشه»، نه تو اینکه یه چیز عجیب و غریب بلد باشی.
قراره باهم چند تا اصل ساده ولی واقعاً تأثیرگذار از دنیای استراتژی رو مرور کنیم؛ چیزایی که اگه درست بفهمیشون، دیدت به بیزینست عوض میشه.
۱. اصل نوتلا: استراتژی راز نیست، مهارته
یه زمانی همه دنبال فرمول جادویی موفقیت بودن. مثلاً همون مدل کوکاکولا؛ یه فرمول یواشکی که کسی نتونه کپیش کنه. ولی نوتلا چی کار کرد؟ اومد دستور ساخت شکلاتش رو گذاشت رو سایتش! گفت این مواد، این مقدار، به همین ترتیب. بعدم اضافه کرد: «ولی هیچکس نمیتونه مثل ما درستش کنه!»
حالا نکته چیه؟ اینکه تو دنیای امروز، برد با اونیه که خوب اجرا کنه، نه با اونکه یه ایده پنهونی داره. فرمولها و مدلها همه جا هستن، تو کتابا، کلاسها، حتی تو اینترنت. ولی فقط بعضیا بلدن همونو جوری پیاده کنن که نتیجه بده. پس اصل داستان، توانایی اجراست نه پیدا کردن یه ایده اسرارآمیز.
۲. ماتریس SWOT جواب نمیده، فقط منو رو نشون میده
خیلیا میرن سراغ ماتریس SWOT، همون جدول معروف قوتها، ضعفها، فرصتها و تهدیدها. ساعتها میذارن، خسته میشن، آخرش هم میگن خب حالا باید چی کار کنیم؟ واقعیت اینه که SWOT قرار نیست جواب بده. فقط داره گزینهها رو برات لیست میکنه.
فرض کن یه منوی رستورانه: غذاها رو نوشته، ولی بهت نمیگه چی سفارش بدی. توش ممکنه گزینههایی مثل حمله، دفاع، دوستی یا دشمنی باشه، اما خودش نمیگه کدوم بهتره. فقط منوئه.
یعنی اگه آخر جلسه SWOTت به یه تصمیم نرسیدی، اشکال از تو نیست، ذاتش همینه. باید بدونی بعد از دیدن منو، تازه تصمیمگیری شروع میشه.
۳. ابزارهای استراتژیک یه قیفن، نه یه جعبه ابزار دربوداغون
خیلیا ابزارهای استراتژیک رو اشتباه استفاده میکنن. یه عالمه جدول و ماتریس میچینن کنار هم، بعد آخرش خودشونم گیج میشن. ولی حرفهایها یه مسیر مشخص دارن؛ مثل یه قیف تصمیمگیری که از کلی شروع میکنی و قدمبهقدم میرسی به یه تصمیم دقیق.
بذار ساده بگم:
-
اول از تحلیل داخلی و خارجی (IFE/EFE) شروع میکنی، فقط میفهمی قوی هستی یا ضعیف، بازار جذابه یا نه. اینا گزارش میدن، تصمیم نمیدن.
-
بعدش SWOT میاد، همهی مسیرهای ممکن رو نشونت میده.
-
بعد نوبت ماتریسهای IE یا BCG یا GEه که میگن «به نظرم الان باید تهاجمی عمل کنی». یعنی از بین جهتگیریها یکی رو انتخاب میکنن.
-
آخر سر هم QSPM میگه «از بین ایدههات، کدوم رو اول انجام بده». یعنی اگه گفتی مسیر تهاجمیه، QSPM میگه حالا مثلاً «افزایش شعب» مهمتره یا «افزایش تنوع محصول».
اینطوری از یه عالمه گزینه میرسی به یه مسیر شفاف و قابل اجرا.
۴. بین ایدههای خوبت، بهترین رو انتخاب کن
اینجا میرسیم به انتخاب بین چند تا ایده درست. همشون خوبن، ولی منابع محدوده، باید یکی رو اولویت بدی. ماتریس QSPM دقیقاً همین کارو میکنه.
بر اساس داده و منطق، نه حس و حدس، کمک میکنه بفهمی کدوم کار واقعاً میارزه که روش سرمایهگذاری کنی.
یه نکته ظریف هم هست: تحلیلهای داخلی معمولاً به چیزای پشتصحنه نگاه میکنن (مثلاً مهارت تیم، یا کیفیت تجهیزات). ولی QSPM میره سراغ چیزایی که مشتری میبینه؛ مثلاً طعم غذا، ظاهر فروشگاه، تجربه کاربر. همین باعث میشه تصمیمهات مشتریمحور بشه، نه صرفاً مدیریتی.
نتیجهگیری: رقیب اصلی تو ذهنت نشسته
آخرش چی؟ استراتژی خوب یعنی راز و جادو نه، یعنی نظم و فکر درست. ابزارها و مدلها دست همه هست، ولی اونکه بلد باشه درست ازشون استفاده کنه، برندهست.
یه مثال قشنگ هست از «راجر بنیستر»؛ اولین کسی که تونست یه مایل رو زیر چهار دقیقه بدوه. تا قبلش دانشمندا میگفتن غیرممکنه. ولی وقتی اون انجامش داد، تو چند سال بعد کلی نفر دیگه هم تونستن. چرا؟ چون سد ذهنی شکسته بود.
همینه داستان ما تو بیزینس. بزرگترین مانع، مدل ذهنی خودمونه. بازار دنبال فرمول جادویی نیست؛ دنبال تصمیم درست و اجراست. اگه یاد بگیری به جای دنبال راز گشتن، از یه قیف منطقی و شفاف استفاده کنی، یه ماشین تصمیمسازی میسازی که بقیه هنوز تو جعبهابزار شلوغشون دنبال پیچگوشتی میگردن!